काठमाडौं । नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड मानिने कृषि क्षेत्रलाई आधुनिक, व्यावसायिक र प्रतिस्पर्धी बनाउने उद्देश्यका साथ नेपालमा पहिलोपटक ‘नेपाल भूमी बैँक लिमिटेड’ (Nepal Bhumi Bank Ltd.) को स्थापना र सञ्चालन भएको छ । लामो समयदेखि चर्चामा रहेको ल्याण्ड बैंक को अवधारणालाई निजी क्षेत्रको सक्रियता र आधुनिक प्रविधिको फ्युजनका साथ यस बैंकले कार्यान्वयनमा ल्याएको हो । बैंकले आफ्नो आधिकारिक वेबसाइट www.nepalbhumibank.com.np मार्फत आफ्ना सेवा र उद्देश्यहरू सार्वजनिक गर्दै भू-व्यवस्थापनको क्षेत्रमा नवीन डिजिटल पद्धतिको सुरुवात गरेको छ । नेपालको कृषि भूमिको ठूलो हिस्सा बाँझो रहनु, जमिन खण्डीकरण हुनु र वास्तविक कृषकको भूमिमा पहुँच नहुनु जस्ता समस्याहरूको समाधानका लागि यो बैंक एउटा भरपर्दो ‘सेतु’ बन्ने विश्वास गरिएको छ ।
 किन आवश्यक थियो भूमी बैँक ?
नेपालको कुल क्षेत्रफलको झन्डै २७ प्रतिशत जमिन कृषि योग्य छ, तर तथ्याङ्क अनुसार त्यसको झन्डै ३० प्रतिशत जमिन हाल बाँझो छ । वैदेशिक रोजगारीका कारण गाउँघरमा जनशक्ति अभाव हुनु, जग्गाधनी सहर वा विदेश पलायन हुनु र खण्डीकरणले गर्दा ठूलो क्षेत्रफलमा खेती गर्न कठिन हुनु नेपालको मुख्य समस्या हो । यस्तो अवस्थामा ‘नेपाल भूमी बैँक लिमिटेड’ ले जग्गाधनी र जग्गाको उपयोग गर्न चाहने लगानीकर्ता वा कृषकबीच व्यावसायिक मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेल्नेछ । जग्गाधनीको स्वामित्व सुरक्षित गर्दै जमिनलाई उत्पादनमा जोड्ने यो अवधारणाले नेपाललाई खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर बनाउने लक्ष्य राखेको छ ।
के हो नेपाल भूमी बैँक लिमिटेड ?
यो एक विशिष्टीकृत संस्था हो जसले घरजग्गाको खरिद-बिक्रीमा मात्र केन्द्रित नभई भूमिको ‘उत्पादकत्व’ बढाउनमा केन्द्रित हुन्छ । यसले मुख्यतया निम्न कार्यहरू गर्दछ:

जमिनको लगत संकलन: देशभरका बाँझो र उपयोगविहीन जमिनको तथ्याङ्क राख्ने ।
लिज व्यवस्थापन (Leasing): जग्गाधनीबाट जमिन भाडामा लिने र इच्छुक कृषक वा कम्पनीलाई निश्चित अवधिका लागि उप-लिजमा दिने ।
चक्लाबन्दी (Land Consolidation): स-साना टुक्रामा रहेका जमिनलाई एकीकृत गरी ठूलो व्यावसायिक फार्म बनाउन सहयोग गर्ने ।
प्राविधिक र वित्तीय परामर्श: भूमि उपयोग गर्नेहरूलाई माटो परीक्षण, बाली छनोट र बजार व्यवस्थापनमा परामर्श दिने ।
 डिजिटल नेपालको अवधारणामा आधारित वेबसाइट
बैंकले सार्वजनिक गरेको वेबसाइट nepalbhumibank.com.np अत्यन्तै सुव्यवस्थित र प्रयोगकर्तामैत्री छ । यस वेबसाइटमार्फत जग्गाधनीले आफ्नो बाँझो जमिन बैंकमा ‘डिपोजिट’ वा सूचीकृत गर्न सक्छन् भने जग्गा भाडामा लिन चाहनेले अनलाइनबाटै आवेदन दिन सक्छन् । सूचना प्रविधिको प्रयोगले जमिन व्यवस्थापनमा हुने बिचौलियाको चलखेल अन्त्य गर्ने र पारदर्शिता कायम गर्ने बैंकको मुख्य विशेषता हो ।
जग्गाधनी र कृषक दुवैलाई फाइदा
नेपाल भूमी बैँकको मोडेलले ‘विन-विन’ (Win-Win) अवस्था सिर्जना गर्दछ ।
जग्गाधनीलाई फाइदा: आफ्नो जमिन बाँझो राख्नुपर्ने बाध्यता अन्त्य हुन्छ । बैंकमार्फत सुरक्षित तवरले भाडा (Rental Income) प्राप्त हुन्छ र जग्गाको स्वामित्वमा कुनै जोखिम हुँदैन ।
कृषक/लगानीकर्तालाई फाइदा: खेतीका लागि जग्गा खोज्दै हिँड्नुपर्ने झन्झट हुँदैन । बैंकले एकै ठाउँमा ठूलो परिमाणको जमिन उपलब्ध गराइदिने हुँदा यान्त्रिकीकरण (Mechanization) गर्न सजिलो हुन्छ ।
बाँझो जमिन र बेरोजगारीको समाधान
नेपालका हजारौँ युवाहरू खाडी मुलुकमा पसिना बगाइरहेका छन्, जबकि उनीहरूकै गाउँको खेतबारी झाडीमा परिणत भइरहेको छ । नेपाल भूमी बैँकले युवाहरूलाई स्वदेशमै कृषि उद्यमी बन्न उत्प्रेरित गर्नेछ । बैंकले जमिन मात्र उपलब्ध गराउँदैन, बरु त्यसलाई बैंकको धितोका रूपमा प्रयोग गरी कृषि कर्जा लिन सहज बनाउने र उत्पादित वस्तुको बजार सुनिश्चित गर्न समेत सहयोग गर्ने रणनीतिक योजना बनाएको छ ।
चक्लाबन्दी र आधुनिक कृषि क्रान्ति
नेपालको खेती प्रणाली महँगो हुनुको मुख्य कारण स-साना गरा र हातले गरिने खेती हो । नेपाल भूमी बैँकले धेरै जग्गाधनीहरूको जमिनलाई एकीकृत गरी ‘ब्लक’ (Block) मा खेती गर्ने वातावरण मिलाउँछ । यसले गर्दा ट्रयाक्टर, हार्वेस्टर र ड्रोनजस्ता आधुनिक उपकरणको प्रयोग सम्भव हुन्छ, जसले उत्पादन लागत घटाउँछ र नेपाली उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धी बनाउँछ ।
खाद्य सुरक्षा र अर्थतन्त्रमा योगदान
नेपालले वार्षिक खर्बौं रुपैयाँको कृषिजन्य वस्तु आयात गर्दै आएको छ । चामल, तरकारी र फलफूलमा मात्र अर्बौं विदेशिएको अवस्थामा नेपाल भूमी बैँकको सक्रियताले आन्तरिक उत्पादन बढ्ने निश्चित छ । यसले व्यापार घाटा कम गर्न र राष्ट्रिय खाद्य सुरक्षा (Food Security) सुनिश्चित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अर्थविद्हरूको विश्लेषण छ ।
 बैंकका मुख्य सेवाहरू र कार्यविधि
नेपाल भूमी बैँक लिमिटेडले आफ्ना सेवाहरूलाई स्पष्ट रूपमा वर्गीकरण गरेको छ:
भूमि बैक सेवा: जग्गा भाडामा लिने र दिने डिजिटल प्लेटफर्म ।
भूमि विकास: बाँझो जग्गालाई कृषि योग्य बनाउन झाडी सफाइ र सिँचाइ पूर्वाधार विकास ।
कृषि बजार सम्पर्क: उत्पादित वस्तुको उचित मूल्यका लागि बजार खोजिदिने ।
कानुनी सुरक्षा: जग्गा लिज सम्बन्धी झन्झटिलो कानुनी प्रक्रियालाई सरल र सुरक्षित बनाउने ।
चुनौती र आगामी बाटो
नेपालमा भूमी बैँकको अवधारणा नयाँ भएकाले केही चुनौतीहरू पनि छन् । जग्गाधनीमा ‘जग्गा हडपिने हो कि’ भन्ने मनोवैज्ञानिक डर हुनसक्छ, जसलाई बैंकले आफ्नो पारदर्शी कार्यशैली र कानुनी प्रत्याभूतिबाट चिर्नुपर्ने देखिन्छ । साथै, स्थानीय सरकारहरूसँगको समन्वय र भूमि ऐनको पूर्ण पालना यसको सफलताका आधारहरू हुन् ।
बैंकले आगामी दिनमा सातै प्रदेशमा आफ्ना शाखाहरू विस्तार गर्ने र प्रत्येक स्थानीय तहका बाँझो जमिनलाई उत्पादनसँग जोड्ने महत्वाकांक्षी योजना अघि सारेको छ ।
समृद्ध नेपालको आधार बन्ला त ? 
‘नेपाल भूमी बैँक लिमिटेड’ को स्थापना नेपाली कृषिको व्यवसायीकरणका लागि एउटा साहसिक र सकारात्मक कदम हो । यसले जमिन, श्रम र पुँजीलाई एकै ठाउँमा ल्याउने काम गरेको छ । वेबसाइटको माध्यमबाट विश्वको जुनसुकै कुनामा रहेका नेपालीले आफ्नो घरको बाँझो जमिनलाई राष्ट्रिय उत्पादनमा जोड्न सक्नेछन् ।
अन्त्यमा, यदि हामी साँच्चै नै सुखी नेपाली, समृद्ध नेपाल चाहन्छौँ भने भूमिमाथिको मोह मात्र राखेर हुँदैन, भूमिको सही उपयोग हुनुपर्छ । नेपाल भूमी बैँक लिमिटेडले देखाएको यो बाटोमा राज्य, निजी क्षेत्र र आम जनताको सहकार्य हुने हो भने नेपाल छोटो समयमै कृषि प्रधान देशबाट कृषि निर्यातक देश बन्न सक्नेछ ।
यस संस्थाको थप जानकारीका लागि उनीहरूको आधिकारिक पोर्टल www.nepalbhumibank.com.np मा जान सकिन्छ, जहाँ आगामी दिनका सूचना र अवसरहरू उपलब्ध हुनेछन् ।