रातो नेपियर १८ देखि २५ प्रतिशतसम्म प्रोटिन भएको घाँस हो । रातो नेपियर जलोढ, रातो माटोमा राम्रो हुन्छ र राम्रो निकास भएको कालो माटोमा पनि राम्रो हुन्छ ।
भारी माटो, नुन र क्षारयुक्त माटोमा यो राम्रोसँग फल्दैन । जुलाईदेखि फेब्रुअरीसम्म यसलाई रोप्ने समय उत्तम हुन्छ ।
बीउ १ फिट र २ फिट चौडाइको लाइनमा छर्नुपर्छ । राम्रो गुणस्तरको रेड नेपियर डाँठ २ वटा नोडहरू छनोट गर्नुपर्छ । यो घाँस लगाउँदा ४५ डिग्री ढल्काएर एउटा आख्ला माटोको तल र एउटा आख्ला माटो भन्दा माथि राखेर रोप्नुपर्छ ।
बिरुवा रोपेपछि माटोलाई राम्ररी सिंचाई गर्नु पर्दछ । रोपेपछि तुरुन्तै सिँचाइ गर्नु पर्दछ र तेस्रो दिन र त्यसपछि हप्तामा दुई पटक सिंचाई गर्दा एकदमै राम्रो मानिन्छ । रातो नेपियर अधिक चिस्यान र तनावका लागि तुलनात्मक रूपमा बढी संवेदनशील हुन्छ ।
गर्मीको मौसममा यसलाई हरेक वैकल्पिक दिन सिँचाइ चाहिन्छ। वर्षाको समयमा सिँचाइ आवश्यक पर्दैन। रेड नेपियरले गाईको गोबर र कुखुराको मल जस्ता खेतबारीको मलमा राम्रो प्रतिक्रिया दिन्छ ।
डाँठ रोपेको २५(३० दिनपछि मलरजैविक मल पनि लगाउनु पर्छ । ३० दिनपछि रातो नेपियरको डाँठको ओरिपरी थप झारपात हरू उम्रिन सक्छन् । झारपातले मलबाट माटोले प्राप्त गर्ने पोषक तत्वहरू लुट्ने भएकाले झारपात उखल्नु पर्छ । त्यसैले खेतमा हाते श्रम वा यान्त्रिक औजारको प्रयोग गरेर झारपात गोड्ने गर्नु पर्छ ।
यसरी काटिएको रातो नेपियरलाई चाफ कटर प्रयोग गरेर टुक्रा पार्न सकिन्छ र गाईवस्तुलाई खुवाउन सकिन्छ। मसिना टुक्रा पार्दा, तिलापिया र पंगासियस जस्ता तरकारी खाने माछाहरूलाई खुवाउन सकिन्छ ।
आवश्यक परेमा ४५ दिनपछि दोस्रो पटक झारपात निकाल्न सकिन्छ । मल जल र गोड्ने काम पूरा गरेपछि, रातो नेपियर घाँस धेरै छिटो र घना बढ्नेछ । ४५ दिनपछि रातो नेपियर ३ देखि ४ फुट उचाइले बढेको हुन्छ ।
यस चरणमा रातो नेपियर बलियो जरा हुनेछ । जब रातो नेपियर १ मिटरसम्म उचाइ हुन्छस पातहरू समतल, रेखीय र आधारमा कपाल भएको, १ सय सेन्टिमिटरदेखि १ सउरय २० सेन्टिमिटर लामो, १सेमीदेखि ५ सेन्टिमिटर चौडाइ र रातो–हरियो रंगको हुनेछ ।
७५ दिनपछि रेड नेपियर ६ देखि ८ फिटसम्म बढेको हुन्छ । यस चरणमा रातो नेपियर काट्न सकिन्छ र कुखुरा, हाँस, घोडा, गाई, भैंसी र खरायोलाई खुवाउन सकिन्छ। रातो नेपियर धेरै स्वादिष्ट हुन्छ किनभने डाँठहरू कोमल हुन्छन्।
त्यसपछि राम्रो हेरविचार पुगेको रातो नेपियर प्रत्येक ६० देखि ७० दिनमा हुन्छन् । डाँठहरू जमिनको नजिकै काटिन्छन् र केही समयमै नयाँ अंकुराहरू बाहिर आउँछन्।रातो नेपियर ९० दिनपछि १० फिट बढेर १२ फिट हुन्छ । यस चरणमा रातो नेपियर काट्न सकिन्छ र गाई, भैंसी र घोडाहरूलाई खुवाउन सकिन्छ।
यसरी काटिएको रातो नेपियरलाई चाफ कटर प्रयोग गरेर टुक्रा पार्न सकिन्छ र गाईवस्तुलाई खुवाउन सकिन्छ। मसिना टुक्रा पार्दा, तिलापिया र पंगासियस जस्ता तरकारी खाने माछाहरूलाई खुवाउन सकिन्छ ।
डा. बासुदेव नाथ
बरिष्ठ पशु विकास अधिकृत
भेटेरीनरी अस्पताल तथा पशु विज्ञ केन्द्र, ललितपुर
प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खवर
