पुस्तक समीक्षा : कृषि तथा अर्थतन्त्र
कृषि अझै पनि नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो, तर लाखौँ किसानहरू न्यून आम्दानी र अनिश्चित बजारको समस्यासँग जुधिरहेका छन् । ‘भ्यालु चेन एनालाइसिस अफ नेपलिज एग्रिकल्चरल कमोडिटिज’ (Value Chain Analysis of Nepalese Agricultural Commodities) नामक पुस्तकमा लेखकद्वय कामराज पन्त र बद्रीप्रसाद दाहालले यस विरोधाभासका कारणहरू स्पष्ट रूपमा विश्लेषण गर्दै त्यसका व्यावहारिक समाधानहरू प्रस्तुत गरेका छन् ।
यो पुस्तक खेतीमै सीमित नभई उत्पादनपछि मूल्य कसरी सिर्जना हुन्छ, कसरी बाँडिन्छ र प्रायः कहाँ हराउँछ भन्ने विषयमा गहिरो अध्ययन गर्दछ । अलैँची, अदुवा, तरकारी, मासु, पुष्प व्यवसाय, मत्स्यपालन तथा दुग्धजन्य उत्पादनजस्ता प्रमुख कृषिजन्य वस्तुहरूको उदाहरणमार्फत उच्च उत्पादन लागत, कमजोर पूर्वाधार, सीमित प्रविधि र बिचौलियाको प्रभुत्वले किसानको आम्दानी कसरी घटाउँछ भन्ने कुरा पुस्तकले स्पष्ट देखाएको छ ।
कृषि सञ्चारविज्ञ कामराज पन्तले जटिल विषयहरूलाई सरल, रोचक र सबैका लागि बुझ्न सकिने भाषामा प्रस्तुत गरेका छन् । सह–लेखक तथा नेपाल सरकारमा कार्यरत वरिष्ठ कृषि–अर्थशास्त्री बद्रीप्रसाद दाहालको नीतिगत अनुभव र आर्थिक विश्लेषणले पुस्तकलाई अझ तथ्यपरक र विश्वसनीय बनाएको छ ।
पुस्तकको मुख्य सन्देश नेपाली कृषिलाई निर्वाहमुखी प्रणालीबाट व्यावसायिक, मूल्य अभिवृद्धि गरिएको र बजारमुखी प्रणालीतर्फ रूपान्तरण गर्नुपर्ने आवश्यकतामा केन्द्रित छ । यसका लागि तथ्यमा आधारित निर्णय प्रक्रिया, वित्तीय पहुँचको विस्तार, किसान सहकारीको सुदृढीकरण तथा सहायक सरकारी नीतिहरू अपरिहार्य रहेको कुरामा लेखकहरूले जोड दिएका छन् ।
विराटनगरका स्थायी बासिन्दा कामराज पन्तद्वारा प्रकाशित यो पुस्तक नीतिनिर्माता, विकासकर्मी तथा किसानहरू सबैका लागि मार्गदर्शक र आँखा खोल्ने कृति हो । खाद्य सुरक्षा, रोजगारी र ग्रामीण समृद्धि राष्ट्रिय प्राथमिकतामा रहेका यस समयमा, यसले नेपालको कृषि क्षेत्रलाई अझ उत्पादनशील, दिगो र समृद्ध बनाउने दिशामा महत्त्वपूर्ण मार्गदर्शन प्रदान गर्दछ ।
